اشعه UVA و UVB چه تفاوتی دارند؟

نور خورشید برای زندگی ضروری است، اما بخشی از پرتوهای آن می توانند در صورت تماس بیش از حد، به پوست آسیب برسانند. شناخت تفاوت اشعه UVA و UVB به شما کمک می کند بدانید هر یک از این پرتوها چه اثری بر پوست دارند، کدام یک بیشتر با آفتاب سوختگی ارتباط دارد و کدام پرتو در ایجاد پیری زودرس و تغییرات پوستی نقش بیشتری دارد.

نکته مهم این است که آسیب ناشی از اشعه فرابنفش همیشه بلافاصله قابل مشاهده نیست. برخی اثرات آن به مرور زمان ظاهر می شوند و حتی قرار گرفتن روزمره در معرض نور خورشید بدون استفاده از ضد آفتاب نیز می تواند در سلامت پوست نقش داشته باشد. در ادامه، تفاوت UVA و UVB، میزان نفوذ آنها به پوست، ارتباط آنها با لک و پیری پوست و روش های محافظت موثر در برابر این پرتوها را بررسی می کنیم.

اشعه UVA و UVB چیستند؟

اشعه UVA و UVB دو بخش اصلی از پرتوهای فرابنفش خورشید هستند که به سطح زمین می رسند و هر کدام به دلیل تفاوت در طول موج و میزان انرژی، اثر متفاوتی بر پوست و چشم دارند. محدوده کلی پرتوهای فرابنفش بین 100 تا 400 نانومتر است و به سه گروه UVA، UVB و UVC تقسیم می شود. UVA دارای طول موج 315 تا 400 نانومتر و UVB دارای طول موج 280 تا 315 نانومتر است. بیشتر پرتوهای UVC و بخش عمده UVB توسط جو زمین جذب می شوند، در حالی که UVA با تغییر بسیار کمتری از جو عبور می کند.

برند ایزدین یکی از پرطرفدارترین محصولات محافظت پوست در برای اشعه های مضر را تولید می کند.

اشعه UVA چیست؟

اشعه UVA بلندترین طول موج را در میان پرتوهای فرابنفش خورشیدی دارد و به همین دلیل می تواند نسبت به UVB به لایه های عمیق تری از پوست نفوذ کند. این پرتو می تواند به درم و بخش های عمقی تر پوست برسد و با ایجاد آسیب اکسیداتیو و تاثیر بر ساختارهای پوستی، در روند پیری زودرس پوست، کاهش خاصیت ارتجاعی و ایجاد تغییرات رنگدانه ای نقش داشته باشد.

ویژگی های مهم اشعه UVA عبارتند از:

• محدوده طول موج: حدود 315 تا 400 نانومتر
• عمق نفوذ: بیشتر از UVB و تا لایه های عمقی تر پوست
• اثر مهم بر پوست: نقش قابل توجه در پیری نوری، چین و چروک و برخی تغییرات رنگدانه ای
• برنزه شدن: می تواند باعث تیره شدن سریع ملانین موجود در پوست شود.
• سرطان پوست: UVA نیز در آسیب های مرتبط با سرطان پوست نقش دارد و نباید آن را صرفا عامل پیری پوست دانست.

اشعه UVB چیست؟

اشعه UVB طول موج کوتاه تر و انرژی بیشتری نسبت به UVA دارد و بیشتر در لایه های سطحی پوست جذب می شود. این پرتو عامل اصلی آفتاب سوختگی محسوب می شود و می تواند مستقیما به DNA سلول های پوست آسیب وارد کند. قرار گرفتن بیش از حد در معرض UVB، حتی در مواردی که آفتاب سوختگی واضح ایجاد نمی شود، می تواند خطر ابتلا به سرطان های پوست را افزایش دهد.

مهم ترین ویژگی های اشعه UVB عبارتند از:

• محدوده طول موج: حدود 280 تا 315 نانومتر
• عمق نفوذ: بیشتر در اپیدرم و لایه های سطحی پوست
• اثر مهم بر پوست: ایجاد آفتاب سوختگی و آسیب مستقیم به DNA
• برنزه شدن: در ایجاد برنزه شدن تاخیری و افزایش تولید ملانین نقش دارد.
• ویتامین D: تابش UVB محرک تولید ویتامین D در پوست است؛ با این حال، این موضوع به معنای توصیه به دریافت عمدی و طولانی مدت اشعه فرابنفش نیست، زیرا قرار گرفتن بیش از حد در معرض UV با پیامدهای مضری برای پوست همراه است.

محصول پیشنهادی: ضد آفتاب روشن کننده اسکین 1004 مدل سنتلا SPF 50

تفاوت UVA و UVB در چیست؟

تفاوت UVA و UVB فقط به نام یا طول موج آنها محدود نمی شود؛ این دو نوع پرتو فرابنفش از نظر میزان انرژی، عمق نفوذ در پوست، نوع آسیب سلولی و پیامدهای قابل مشاهده نیز با یکدیگر تفاوت دارند. UVA طول موج بلندتری دارد و به همین دلیل عمیق تر وارد پوست می شود، در حالی که UVB طول موج کوتاه تر و انرژی بیشتری دارد و عمدتا در لایه های سطحی پوست جذب می شود. هر دو نوع پرتو می توانند به پوست آسیب برسانند و در افزایش خطر سرطان پوست نقش داشته باشند.

1. تفاوت طول موج و میزان نفوذ UVA و UVB

طول موج یکی از مهم ترین تفاوت های فیزیکی میان UVA و UVB است. UVA در محدوده 315 تا 400 نانومتر قرار دارد، در حالی که طول موج UVB بین 280 تا 315 نانومتر است. طول موج بلندتر UVA باعث می شود این پرتو نسبت به UVB نفوذ بیشتری در پوست داشته باشد و بتواند به لایه درم برسد. در مقابل، بخش عمده UVB در اپیدرم جذب می شود و کمتر به لایه های عمقی پوست نفوذ می کند.

تفاوت آنها را می توان به صورت زیر خلاصه کرد:

• UVA: طول موج 315 تا 400 نانومتر و نفوذ عمیق تر در پوست
• UVB: طول موج 280 تا 315 نانومتر و نفوذ عمدتا در لایه های سطحی پوست
• انرژی: UVB در هر فوتون انرژی بیشتری نسبت به UVA دارد.
• میزان رسیدن به سطح زمین: بخش بسیار زیادی از پرتو UVA از جو عبور می کند، در حالی که بیشتر UVB توسط جو جذب می شود.

2. تفاوت UVA و UVB در آسیب به پوست

نوع آسیب ایجاد شده توسط UVA و UVB نیز یکسان نیست. UVA به دلیل نفوذ عمیق تر می تواند بر ساختارهای موجود در لایه های عمقی پوست، از جمله بافت همبند و عروق، اثر بگذارد و در روند پیری زودرس پوست نقش داشته باشد. UVB بیشتر روی سلول های اپیدرم اثر می گذارد و به دلیل انرژی بالاتر، توانایی قابل توجهی در ایجاد آسیب مستقیم به DNA سلول های پوست دارد.

مهم ترین تفاوت های مربوط به آسیب پوستی عبارتند از:

• UVA: نقش مهمی در پیری نوری، کاهش تدریجی خاصیت ارتجاعی پوست و ایجاد چین و چروک دارد.
• UVB: عامل اصلی آفتاب سوختگی است و می تواند آسیب مستقیم به DNA سلول های پوست ایجاد کند.
• UVA و UVB هر دو: با آسیب ناشی از تابش فرابنفش و افزایش خطر ابتلا به سرطان های پوست ارتباط دارند.

قرار گرفتن در معرض UVB حتی در دوزی که باعث آفتاب سوختگی نشود نیز می تواند احتمال ابتلا به ملانوما و سرطان های غیرملانومایی پوست را افزایش دهد..

پیشنهاد ویژه ما به شما: کرم ضد آفتاب تون آپ کلاژن مدی کیوب ضد چروک و روشن کننده پوست

کدام اشعه بیشتر باعث آفتاب سوختگی می شود؟

UVB نقش اصلی را در ایجاد آفتاب سوختگی دارد. این پرتو بیشتر در اپیدرم جذب می شود و با ایجاد آسیب سلولی و واکنش التهابی، قرمزی، گرمی، درد و در موارد شدیدتر تاول و پوسته ریزی را ایجاد می کند. شدت آفتاب سوختگی به مقدار دریافت UV، مدت تماس، شرایط محیطی و ویژگی های فردی پوست بستگی دارد.

UVA نیز می تواند در ایجاد برخی واکنش های پوستی و آسیب ناشی از نور نقش داشته باشد، اما UVB عامل اصلی آفتاب سوختگی محسوب می شود. به همین دلیل، عدد SPF روی محصولات ضدآفتاب عمدتا میزان محافظت در برابر آفتاب سوختگی را نشان می دهد و بیشتر بازتاب دهنده محافظت در برابر UVB است.

کدام اشعه باعث پیری و چین و چروک پوست می شود؟

UVA ارتباط پررنگ تری با پیری نوری پوست دارد، زیرا می تواند به لایه های عمیق تر پوست نفوذ کند و در طول زمان به ساختارهای مسئول استحکام و انعطاف پذیری پوست آسیب برساند. قرار گرفتن مداوم در معرض UVA می تواند به کاهش تدریجی خاصیت ارتجاعی پوست و ایجاد نشانه هایی مانند چین و چروک و تغییرات بافتی منجر شود.

با این حال، نباید تصور کرد که UVB در پیری پوست نقشی ندارد. هر دو نوع پرتو می توانند در آسیب مزمن ناشی از نور خورشید نقش داشته باشند، اما UVA به دلیل نفوذ عمیق تر، اهمیت بیشتری در پیری نوری پوست دارد. همچنین UVA می تواند باعث تیره شدن سریع رنگدانه ملانین موجود در پوست شود، در حالی که UVB تولید ملانین جدید را تحریک می کند و برنزه شدن آن معمولا با تاخیر بیشتری ظاهر می شود.

شاید این مطلب را هم دوست داشته باشید: چگونه ضد آفتاب را زیر آرایش استفاده کنیم؟

تفاوت UVA و UVB در انتخاب ضدآفتاب

شناخت تفاوت این دو پرتو هنگام انتخاب ضدآفتاب اهمیت زیادی دارد. SPF به طور عمده شاخص محافظت در برابر UVB و آفتاب سوختگی است و به تنهایی میزان محافظت محصول در برابر UVA را مشخص نمی کند. برای محافظت همزمان در برابر UVA و UVB باید محصولی انتخاب شود که روی برچسب آن محافظت طیف گسترده یا Broad Spectrum ذکر شده باشد.

بنابراین هنگام انتخاب ضدآفتاب بهتر است به این موارد توجه شود:

• SPF: عمدتا نشان دهنده میزان محافظت در برابر آفتاب سوختگی و UVB است.
• Broad Spectrum: نشان می دهد محصول برای محافظت در برابر هر دو گروه UVA و UVB طراحی و آزمایش شده است.

SPF بالا به تنهایی به معنای محافظت کامل در برابر UVA نیست. ضدآفتاب باید در کنار سایر روش های محافظت از نور خورشید، مانند پوشش مناسب، کلاه و کاهش تماس مستقیم با آفتاب استفاده شود.

UVA و UVB چه تاثیری بر پوست دارند؟

اشعه UVA و UVB هر دو می توانند به پوست آسیب برسانند، اما به دلیل تفاوت در طول موج، میزان انرژی و عمق نفوذ، اثرات آنها کاملا یکسان نیست. UVA با طول موج بلندتر، به لایه های عمیق تر پوست نفوذ می کند و نقش مهمی در پیری نوری، کاهش انعطاف پذیری پوست و برخی تغییرات رنگدانه ای دارد. UVB بیشتر در اپیدرم جذب می شود و عامل اصلی آفتاب سوختگی است. هر دو نوع اشعه همچنین می توانند با ایجاد آسیب های سلولی و DNA، خطر ابتلا به سرطان پوست را افزایش دهند.

1. تاثیر UVA بر پیری و چین و چروک پوست

UVA به دلیل طول موج بلندتر می تواند از اپیدرم عبور کرده و به درم و بخش های عمقی تر پوست برسد. در این نواحی، ساختارهایی مانند بافت همبند و عروق خونی تحت تاثیر تابش قرار می گیرند. قرار گرفتن مکرر و طولانی مدت در معرض UVA می تواند به تدریج باعث کاهش انعطاف پذیری پوست و ایجاد نشانه های پیری نوری مانند چین و چروک و افتادگی شود. البته پیری نوری فقط به UVA محدود نیست و UVB نیز در آن نقش دارد.

مهم ترین پیامدهای پیری نوری ناشی از قرار گرفتن طولانی مدت در معرض پرتوهای فرابنفش شامل موارد زیر است:

• کاهش تدریجی انعطاف پذیری پوست
• ایجاد و تشدید چین و چروک
• ایجاد افتادگی و تغییرات بافتی پوست
• تغییرات پایدار در ظاهر پوست در نواحی در معرض نور
• کاهش کیفیت ظاهری پوست در اثر آسیب تجمعی نور خورشید

2. تاثیر UVB بر آفتاب سوختگی و آسیب سلولی

UVB بیشتر در اپیدرم، یعنی لایه سطحی پوست، جذب می شود و به دلیل انرژی بالاتر نسبت به UVA، نقش اصلی را در ایجاد آفتاب سوختگی دارد. قرمزی و التهاب پوست پس از قرار گرفتن بیش از حد در معرض نور خورشید، نتیجه واکنش پوست به آسیب ناشی از تابش UV است. آفتاب سوختگی فقط یک تغییر ظاهری موقت نیست؛ آسیب ناشی از UV می تواند به DNA سلول های پوست نیز وارد شود.

آسیب UVB می تواند با پیامدهایی مانند موارد زیر همراه باشد:

• قرمزی و التهاب پوست
• احساس گرما و درد در محل تابش
• آفتاب سوختگی شدید و ایجاد تاول در موارد شدید
• آسیب مستقیم به DNA سلول های پوست
• افزایش خطر سرطان پوست در صورت قرار گرفتن مکرر یا بیش از حد در معرض تابش

3. تاثیر UVA و UVB بر ایجاد لک و تیرگی پوست

UVA و UVB هر دو می توانند بر رنگدانه پوست تاثیر بگذارند، اما مکانیسم و زمان بروز این تغییرات یکسان نیست. UVA می تواند ملانین موجود در سلول های سطحی پوست را تیره کند و در نتیجه برنزه شدن سریع تری ایجاد شود. در مقابل، UVB تولید ملانین جدید را تحریک می کند و تیرگی ناشی از آن معمولا با فاصله زمانی بیشتری ظاهر می شود.

قرار گرفتن مکرر در معرض پرتوهای فرابنفش همچنین می تواند در ایجاد یا تشدید برخی تغییرات رنگدانه ای نقش داشته باشد. به همین دلیل، محافظت در برابر UVA و UVB برای افرادی که مستعد لک یا تغییرات رنگ پوست هستند اهمیت ویژه ای دارد.

4. تاثیر UVA و UVB بر DNA و سرطان پوست

آسیب DNA یکی از مهم ترین مکانیسم هایی است که ارتباط میان پرتوهای فرابنفش و سرطان پوست را توضیح می دهد. UVB می تواند مستقیما توسط DNA جذب شود و ضایعات مشخصی در ساختار آن ایجاد کند. UVA بیشتر از طریق فرآیندهای اکسیداتیو و ایجاد گونه های فعال اکسیژن باعث آسیب غیر مستقیم به DNA می شود. بنابراین، این تصور که فقط UVB برای ایجاد سرطان پوست اهمیت دارد، از نظر علمی صحیح نیست.

قرار گرفتن طولانی مدت یا بیش از حد در معرض پرتوهای فرابنفش با افزایش خطر انواع مختلف سرطان پوست، از جمله سرطان سلول بازال، سرطان سلول سنگفرشی و ملانوما، ارتباط دارد. سازمان جهانی بهداشت نیز پرتو فرابنفش را یکی از عوامل اصلی ایجاد سرطان پوست معرفی می کند.

5. تاثیر UVA و UVB بر سیستم ایمنی پوست

تابش فرابنفش تنها سلول های پوست را تحت تاثیر قرار نمی دهد و می تواند پاسخ ایمنی پوست را نیز تغییر دهد. قرار گرفتن بیش از حد در معرض UV می تواند باعث سرکوب موضعی و در برخی شرایط سیستمیک پاسخ ایمنی شود. این فرآیند یکی از عواملی است که در پیامدهای طولانی مدت تابش فرابنفش، از جمله افزایش احتمال ایجاد برخی آسیب های پوستی، اهمیت دارد.

اثرات UV بر سیستم ایمنی می تواند با موارد زیر ارتباط داشته باشد:

• کاهش برخی پاسخ های ایمنی در پوست
• تاثیر بر توانایی بدن برای مقابله با آسیب سلولی ناشی از UV
• افزایش احتمال فعال شدن مجدد برخی عفونت های ویروسی مانند تبخال در افراد مستعد
• نقش در فرآیندهای مرتبط با ایجاد سرطان پوست

6. تاثیر UVA و UVB بر واکنش های حساسیتی و التهابی پوست

در برخی افراد، قرار گرفتن در معرض UV می تواند باعث واکنش های پوستی مانند فتودرماتیت یا واکنش های حساسیتی به نور شود. این واکنش ها ممکن است به شکل قرمزی، خارش، برجستگی های پوستی یا تاول ظاهر شوند. UVA به ویژه در برخی انواع حساسیت های پوستی ناشی از نور نقش دارد. همچنین برخی داروها، مواد آرایشی، عطرها و ترکیبات گیاهی می توانند پوست را نسبت به نور حساس تر کنند و احتمال واکنش های فوتوتوکسیک یا فوتوآلرژیک را افزایش دهند.

این واکنش ها در همه افراد رخ نمی دهند و احتمال بروز آنها به عواملی مانند نوع ماده حساس کننده، میزان تماس با آن، مقدار تابش UV و ویژگی های فردی پوست بستگی دارد.

آیا UVA و UVB در تمام ساعات روز یکسان هستند؟

شدت پرتوهای فرابنفش در طول روز ثابت نیست و به ارتفاع خورشید در آسمان، فصل، عرض جغرافیایی، میزان پوشش ابر، ارتفاع از سطح دریا و شرایط جوی بستگی دارد. به طور کلی، زمانی که خورشید در ارتفاع بیشتری قرار دارد، مسیر عبور پرتوهای UV از جو کوتاه تر است و مقدار بیشتری از این پرتوها به سطح زمین می رسد. به همین دلیل، بیشترین شدت تابش فرابنفش معمولا در حوالی ظهر خورشیدی مشاهده می شود و در ساعات ابتدایی صبح و اواخر بعد از ظهر کاهش می یابد.

چه زمانی شدت اشعه UVA و UVB بیشتر است؟

شدت هر دو نوع UVA و UVB در طول روز تغییر می کند، اما میزان تغییر UVB معمولا بیشتر است، زیرا بخش قابل توجهی از UVB در مسیر عبور از جو جذب می شود و مقدار رسیده به سطح زمین به ارتفاع خورشید و شرایط جوی وابستگی زیادی دارد. در مقابل، UVA به دلیل عبور آسان تر از جو، در بخش بزرگ تری از ساعات روشن روز وجود دارد؛ با این حال شدت آن نیز با تغییر موقعیت خورشید افزایش یا کاهش پیدا می کند.

به طور کلی:

• حوالی ظهر خورشیدی: شدت تابش UV معمولا به بیشترین مقدار روزانه می رسد.
• صبح زود: شدت UV معمولا پایین تر است.
• اواخر بعد از ظهر: شدت UV معمولا کاهش پیدا می کند.

شدت دقیق تابش به موقعیت جغرافیایی و شرایط همان روز بستگی دارد و نمی توان برای تمام مناطق یک ساعت ثابت را به عنوان زمان اوج UV تعیین کرد.

سازمان جهانی بهداشت برای برنامه ریزی محافظت در برابر آفتاب، توجه ویژه به حدود دو ساعت قبل تا دو ساعت بعد از ظهر خورشیدی را توصیه می کند، زیرا در این بازه معمولا میزان UV بسیار بیشتر است.

آیا در روزهای ابری هم UVA و UVB به پوست می رسند؟

وجود ابر به معنای حذف کامل پرتوهای فرابنفش نیست. ابرهای ضخیم می توانند مقدار قابل توجهی از UV را کاهش دهند، اما بخشی از تابش فرابنفش همچنان می تواند از پوشش ابر عبور کند. علاوه بر این، پراکندگی نور در ابرها و جو باعث می شود میزان UV حتی در هوای ابری نیز قابل توجه باشد. به همین دلیل، احتمال آسیب ناشی از UV فقط به روزهای کاملا آفتابی محدود نمی شود.

میزان عبور UV از ابر به نوع و ضخامت پوشش ابری بستگی دارد؛ بنابراین نمی توان یک درصد ثابت برای تمام شرایط آب و هوایی تعیین کرد. معیار دقیق تر برای ارزیابی خطر، بررسی شاخص UV در همان محل و زمان است.

بیشتر بدانید: بهترین ترتیب استفاده از محصولات آرایشی

آیا شدت UVB در فصل های مختلف تغییر می کند؟

شدت پرتوهای فرابنفش در طول سال نیز تغییر می کند. در مناطقی که فاصله بیشتری از خط استوا دارند، معمولا میزان UV در ماه هایی که خورشید ارتفاع بیشتری دارد بیشتر است. در عرض های جغرافیایی میانی، بیشترین میزان UV معمولا در ماه های تابستان و در حوالی ظهر مشاهده می شود. در مناطق نزدیک استوا، به دلیل ارتفاع بیشتر خورشید در بخش قابل توجهی از سال، سطح UV می تواند در تمام طول سال بالا باشد.

عوامل موثر بر تغییرات فصلی و جغرافیایی UV عبارتند از:

• ارتفاع خورشید: هرچه خورشید بالاتر باشد، معمولا UV بیشتری به سطح زمین می رسد.
• عرض جغرافیایی: میزان UV معمولا در مناطق نزدیک تر به استوا بیشتر است.
• ارتفاع از سطح دریا: در ارتفاعات بالاتر، به دلیل عبور پرتوها از لایه نازک تری از جو، میزان UV افزایش می یابد.
• پوشش ابر: ابرها می توانند شدت UV را کاهش دهند، اما همیشه مانع کامل عبور آن نمی شوند.
• لایه ازن: ازن بخشی از پرتوهای UV را جذب می کند و تغییرات آن بر میزان UV رسیده به سطح زمین اثر دارد.
• سطوح بازتابنده: آب، شن و برف می توانند بخشی از UV را بازتاب دهند و میزان مواجهه را افزایش دهند.

شاخص UV چیست و چه ارتباطی با شدت UVA و UVB دارد؟

شاخص فرابنفش یا UV Index (UVI) عددی است که شدت تابش فرابنفش خورشیدی را در یک مکان و زمان مشخص نشان می دهد. هرچه این عدد بالاتر باشد، احتمال آسیب به پوست و چشم بیشتر است و زمان لازم برای ایجاد آسیب نیز می تواند کوتاه تر شود. شاخص UV برای تصمیم گیری درباره میزان محافظت مورد نیاز، معیار کاربردی تری نسبت به ساعت روی ساعت یا احساس گرمای هوا است، زیرا UV را نمی توان با چشم دید یا از روی گرمای هوا به طور دقیق تخمین زد.

سازمان جهانی بهداشت توصیه می کند زمانی که شاخص UV به 3 یا بیشتر می رسد، اقدامات محافظتی در برابر آفتاب جدی تر گرفته شود. این اقدامات شامل کاهش تماس مستقیم با آفتاب، استفاده از سایه، لباس مناسب، کلاه، عینک آفتابی و ضدآفتاب با محافظت طیف گسترده است.

نکته مهم این است که شاخص UV برای نشان دادن میزان کلی تابش فرابنفش موثر بر آسیب پوستی طراحی شده و نباید آن را به عنوان اندازه گیری جداگانه UVA یا UVB در نظر گرفت. برای محافظت از پوست، بهتر است علاوه بر بررسی شاخص UV، محصول ضدآفتابی انتخاب شود که در برابر هر دو طیف UVA و UVB محافظت ایجاد کند.

آیا UVB از UVA خطرناک تر است؟

از نظر ایجاد آفتاب سوختگی و برخی انواع آسیب مستقیم DNA، UVB اثر زیستی قوی تری دارد. بیشتر UVB در اپیدرم جذب می شود و انرژی بالاتر آن می تواند مستقیما توسط DNA جذب شود و آسیب های مشخصی ایجاد کند. آفتاب سوختگی نیز عمدتا نتیجه تماس بیش از حد با UVB است و قرار گرفتن مکرر در معرض این پرتو با افزایش خطر سرطان پوست ارتباط دارد. با این حال، این موضوع به معنی بی خطر بودن UVA نیست.

آیا UVA هم می تواند باعث سرطان پوست شود؟

بله. تصور قدیمی که UVA را تنها عامل پیری پوست و UVB را عامل سرطان پوست می دانست، با شواهد علمی جدید سازگار نیست. UVA می تواند به لایه های عمیق تر پوست نفوذ کند و از طریق ایجاد گونه های فعال اکسیژن، به DNA و سایر ساختارهای سلولی آسیب برساند. شواهد موجود نشان می دهد که UVA نیز در فرآیند سرطان زایی پوست نقش دارد.

اهمیت UVA از این جهت بیشتر می شود که حدود 95 درصد از پرتو فرابنفش رسیده به سطح زمین را تشکیل می دهد. همچنین UVA نسبت به UVB نفوذ بیشتری در پوست دارد و می تواند به درم و حتی بخش هایی از بافت زیرجلدی برسد. بنابراین، محافظت از پوست فقط در برابر UVB کافی نیست و باید در برابر UVA نیز محافظت ایجاد شود.

ضدآفتاب باید از پوست در برابر UVA محافظت کند یا UVB؟

ضدآفتاب مناسب نباید فقط از پوست در برابر یکی از این دو نوع پرتو محافظت کند. UVA و UVB هر دو می توانند به پوست آسیب برسانند؛ UVB بیشتر با آفتاب سوختگی و آسیب مستقیم به DNA ارتباط دارد و UVA نقش مهمی در پیری نوری، تغییرات رنگدانه ای و آسیب اکسیداتیو دارد. به همین دلیل، سازمان جهانی بهداشت توصیه می کند ضدآفتابی انتخاب شود که هر دو طیف UVA و UVB را فیلتر کند و SPF آن حداقل 30 باشد.

SPF چیست و بیشتر نشان دهنده محافظت در برابر کدام اشعه است؟

SPF یا Sun Protection Factor شاخصی برای اندازه گیری میزان محافظت ضدآفتاب در برابر ایجاد آفتاب سوختگی است و عمدتا بازتاب دهنده محافظت در برابر UVB محسوب می شود. بنابراین، عدد SPF به تنهایی اطلاعات کاملی درباره میزان محافظت محصول در برابر UVA ارائه نمی دهد. برای مثال، بالا بودن SPF یک محصول به این معنا نیست که آن محصول لزوما محافظت کافی در برابر UVA دارد.

نکته مهم این است که SPF نشان دهنده این نیست که فرد می تواند با استفاده از ضدآفتاب، مدت مشخصی را بدون آسیب در معرض نور خورشید بماند. میزان مواجهه با UV به عواملی مانند شدت تابش، ساعت روز، موقعیت جغرافیایی، میزان و نحوه استفاده از ضدآفتاب و تجدید آن بستگی دارد.

برای محافظت در برابر UVA و UVB چه ضدآفتابی مناسب است؟

انتخاب ضدآفتاب به شرایط فرد و میزان تماس او با نور خورشید بستگی دارد، اما برای بیشتر افراد، محصولی با محافظت طیف گسترده و SPF 30 یا بالاتر انتخاب مناسبی برای محافظت روزمره است. در شرایطی مانند شنا، تعریق زیاد یا فعالیت طولانی در فضای باز، مقاومت در برابر آب نیز اهمیت بیشتری پیدا می کند.

علاوه بر انتخاب محصول مناسب، نحوه استفاده نیز بر میزان محافظتی که در عمل دریافت می شود تاثیر دارد. آکادمی پوست آمریکا توصیه می کند ضدآفتاب روی تمام پوست های بدون پوشش استفاده شود و در صورت حضور در فضای باز، طبق دستور محصول تجدید شود.

UVB چگونه باعث لک و تیرگی پوست می شود؟

UVB بیشتر در اپیدرم جذب می شود و می تواند سلول های تولید کننده ملانین یا ملانوسیت ها را تحریک کند. در نتیجه، تولید ملانین جدید افزایش می یابد و تیرگی پوست معمولا با فاصله زمانی بیشتری نسبت به تیرگی ناشی از UVA ظاهر می شود. سازمان جهانی بهداشت نیز توضیح می دهد که UVB طی چند روز تولید ملانین جدید را تحریک می کند و این تغییر رنگ می تواند مدت بیشتری باقی بماند.

به همین دلیل، تفاوت اصلی پاسخ رنگدانه ای پوست به این دو طیف را می توان این طور بیان کرد:

• UVA: بیشتر باعث تیره شدن سریع ملانین موجود می شود.
• UVB: بیشتر تولید ملانین جدید را تحریک می کند.
• UVA و UVB: هر دو می توانند باعث افزایش رنگدانه پوست شوند، اما مسیر ایجاد این تغییرات متفاوت است.

آیا UVA و UVB می توانند لک های قبلی را تیره تر کنند؟

بله. نور فرابنفش می تواند فعالیت رنگدانه ای پوست را افزایش دهد و باعث پررنگ تر شدن برخی لک های موجود شود. این موضوع به ویژه در اختلالات هایپرپیگمنتیشن مانند ملاسما اهمیت دارد؛ زیرا قرار گرفتن در معرض نور خورشید می تواند باعث فعال تر شدن ملانوسیت ها و آشکارتر شدن لکه های تیره شود.

به همین دلیل، در افرادی که مستعد لک هستند، هدف محافظت از پوست فقط جلوگیری از آفتاب سوختگی نیست، بلکه باید از تحریک مداوم فرآیند تولید و تجمع رنگدانه نیز جلوگیری شود.

چگونه از پوست در برابر UVA و UVB محافظت کنیم؟

محافظت از پوست در برابر UVA و UVB فقط به استفاده از ضدآفتاب محدود نمی شود. از آنجا که پرتوهای فرابنفش می توانند در طول زمان باعث آفتاب سوختگی، پیری نوری، تغییرات رنگدانه ای و افزایش خطر سرطان پوست شوند، موثرترین روش، ترکیب چند اقدام محافظتی است. سازمان جهانی بهداشت توصیه می کند در زمان بالا بودن شاخص UV، تماس مستقیم با نور خورشید کاهش یابد، از سایه و پوشش مناسب استفاده شود و برای قسمت هایی از پوست که با لباس پوشیده نمی شوند، ضدآفتاب طیف گسترده مورد استفاده قرار گیرد.

1. استفاده از ضدآفتاب با محافظت در برابر UVA و UVB

ضدآفتاب یکی از مهم ترین ابزارهای محافظت از قسمت های بدون پوشش پوست است، اما باید محصولی انتخاب شود که در برابر هر دو طیف UVA و UVB محافظت ایجاد کند. عبارت Broad Spectrum به محصولاتی اشاره دارد که برای محافظت در برابر هر دو گروه پرتوهای فرابنفش طراحی شده اند. برای استفاده روزمره، آکادمی پوست آمریکا استفاده از ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر، محافظت طیف گسترده و در صورت امکان مقاومت در برابر آب را توصیه می کند.

هنگام انتخاب ضدآفتاب، بهتر است این موارد را بررسی کنید:

• Broad Spectrum: نشان دهنده محافظت در برابر UVA و UVB است.
• SPF 30یا بالاتر: سطح مناسبی از محافظت در برابر آفتاب سوختگی فراهم می کند.
• Water Resistant: برای افرادی که شنا می کنند یا تعریق زیادی دارند، اهمیت بیشتری دارد.
• ضدآفتاب نباید به عنوان وسیله ای برای طولانی تر کردن مدت حضور در آفتاب استفاده شود.

2. ضدآفتاب را به مقدار کافی و به روش صحیح استفاده کنید

حتی ضدآفتاب با SPF بالا نیز در صورتی که مقدار کافی از آن استفاده نشود، محافظتی مطابق با مقدار درج شده روی بسته بندی ایجاد نمی کند. ضدآفتاب باید روی تمام قسمت های بدون پوشش پوست به صورت یکنواخت استفاده شود و در زمان حضور در فضای باز، مطابق دستور محصول تجدید شود. آکادمی پوست آمریکا توصیه می کند ضدآفتاب حدود 15 دقیقه پیش از خارج شدن از منزل استفاده شود.

برای استفاده صحیح:

• ضدآفتاب را روی تمام پوست در معرض نور، از جمله صورت، گوش ها، گردن و دست ها استفاده کنید.
• حدود 15 دقیقه پیش از قرار گرفتن در فضای باز آن را روی پوست بزنید.
• در صورت حضور مداوم در فضای باز، معمولا هر دو ساعت یک بار آن را تجدید کنید.
• پس از شنا یا تعریق شدید، ضدآفتاب را طبق دستور محصول مجددا استفاده کنید.
• در صورت استفاده از محصولات آرایشی، مقدار ضدآفتاب نباید به دلیل وجود کرم پودر یا سایر محصولات کمتر از میزان مورد نیاز شود.

3. در ساعات اوج تابش از نور مستقیم خورشید دوری کنید

شدت اشعه فرابنفش در طول روز یکسان نیست و معمولا در حوالی ظهر خورشیدی به بیشترین مقدار می رسد. سازمان جهانی بهداشت توصیه می کند تا حد امکان تماس مستقیم با نور خورشید در حدود دو ساعت قبل تا دو ساعت بعد از ظهر خورشیدی محدود شود. بررسی شاخص UV نیز روش دقیق تری برای تشخیص میزان خطر تابش در یک زمان و مکان مشخص است.

به طور کلی، زمانی که شاخص UV برابر 3 یا بیشتر باشد، اقدامات محافظتی اهمیت بیشتری پیدا می کنند. این اقدامات به ویژه شامل موارد زیر هستند:

• کاهش مدت حضور در معرض نور مستقیم خورشید
• قرار گرفتن در سایه
• استفاده از لباس محافظ
• استفاده از کلاه و عینک آفتابی
• استفاده از ضدآفتاب طیف گسترده برای قسمت های بدون پوشش پوست

4. از لباس مناسب و کلاه لبه دار استفاده کنید

لباس می تواند یکی از موثرترین موانع فیزیکی در برابر پرتوهای UVA و UVB باشد. میزان محافظت لباس به عواملی مانند تراکم بافت، ضخامت الیاف، رنگ، میزان کشیدگی و خیس یا خشک بودن پارچه بستگی دارد. پارچه های با بافت متراکم معمولا اشعه UV کمتری را از خود عبور می دهند و لباس های دارای رتبه UPF امکان ارزیابی مشخص تری از میزان محافظت پارچه در برابر UVA و UVB فراهم می کنند.

برای محافظت بیشتر، به این نکات توجه کنید:

• لباس های با بافت متراکم انتخاب کنید.
• در صورت امکان از لباس های دارای UPF استفاده کنید.
• لباس های بسیار کشیده یا فرسوده ممکن است محافظت کمتری داشته باشند.
• لباس خیس ممکن است نسبت به حالت خشک، محافظت متفاوتی در برابر UV ایجاد کند.
• کلاه لبه دار می تواند از صورت، گوش ها و گردن در برابر نور مستقیم محافظت کند.

5. از چشم ها در برابر UVA و UVB محافظت کنید

پرتوهای فرابنفش علاوه بر پوست می توانند به چشم نیز آسیب برسانند و تماس تجمعی با UV در طول زندگی اهمیت دارد. استفاده از عینک آفتابی مناسب می تواند میزان دریافت UVA و UVB توسط چشم را کاهش دهد. سازمان جهانی بهداشت توصیه می کند عینک هایی انتخاب شوند که محافظت بسیار بالا در برابر UVA و UVB داشته باشند؛ عینک های پوشاننده اطراف چشم نیز می توانند میزان ورود پرتو از اطراف قاب را کاهش دهند.

هنگام انتخاب عینک آفتابی، توجه به میزان محافظت در برابر UV اهمیت بیشتری از تیرگی ظاهری شیشه دارد؛ زیرا تیره بودن لنز به تنهایی نشان نمی دهد که عینک چه مقدار از اشعه فرابنفش را فیلتر می کند.

6. در محیط های بازتابنده احتیاط بیشتری داشته باشید

قرار گرفتن در سایه به معنای حذف کامل اشعه UV نیست، زیرا بخشی از پرتوهای فرابنفش از محیط اطراف پراکنده یا از سطوح مختلف بازتاب می شوند. آب، شن، برف و برخی سطوح روشن می توانند میزان مواجهه با UV را افزایش دهند. به همین دلیل، هنگام فعالیت هایی مانند شنا، اسکی یا حضور طولانی در ساحل، استفاده همزمان از لباس محافظ، کلاه، عینک و ضدآفتاب اهمیت بیشتری پیدا می کند.

7. از دستگاه های برنزه کننده مصنوعی استفاده نکنید

محافظت در برابر UV فقط به نور طبیعی خورشید مربوط نیست. دستگاه های برنزه کننده مانند تخت های سولاریوم نیز پرتو فرابنفش منتشر می کنند و استفاده از آنها با افزایش خطر سرطان پوست ارتباط دارد. آژانس بین المللی تحقیقات سرطان و سازمان جهانی بهداشت بر پرهیز از استفاده از دستگاه های برنزه کننده مصنوعی به عنوان بخشی از راهبرد کاهش مواجهه با UV تاکید دارند.

کلام آخر

اشعه UVA و UVB هر دو بخش مهمی از پرتوهای فرابنفش خورشید هستند، اما از نظر طول موج، میزان نفوذ و نوع آسیب با یکدیگر تفاوت دارند. UVA با نفوذ بیشتر به لایه های عمقی پوست، نقش مهمی در پیری نوری، چین و چروک و برخی تغییرات رنگدانه ای دارد، در حالی که UVB بیشتر در لایه های سطحی پوست جذب می شود و عامل اصلی آفتاب سوختگی و آسیب مستقیم به DNA است. با این حال، هر دو نوع پرتو در آسیب های پوستی و افزایش خطر سرطان پوست نقش دارند و نمی توان یکی را به طور مطلق بی خطرتر از دیگری دانست.

برای کاهش آسیب ناشی از UVA و UVB، محافظت از پوست باید به استفاده از ضدآفتاب محدود نشود. انتخاب ضدآفتاب طیف گسترده با SPF 30 یا بالاتر، استفاده صحیح و تجدید آن، پوشیدن لباس مناسب و کلاه، استفاده از عینک آفتابی دارای محافظت UV، قرار گرفتن در سایه و کاهش تماس با نور شدید خورشید، به ویژه زمانی که شاخص UV برابر 3 یا بیشتر است، از مهم ترین اقدامات پیشگیرانه محسوب می شوند.